K2 Blog

Γενικά για τους ποντιακούς χορούς Featured

Γενικά για τους ποντιακούς χορούς
Οκτώ αιώνες πριν από τον Χριστό, οι Μιλήσιοι ίδρυσαν στον Άξενο Πόντο τη Σινώπη πρώτα και ύστερα τα Κοτύωρα, την Κερασούντα, την Τραπεζούντα, τη Φάση, την Οδησσό, την Αμάσεια, συνολικά 75 πόλεις. Η πρώτη επαφή με τον Πόντο γίνεται από την μυθολογία με τον θρύλο του Φρίξου και της Έλλης, με την Αργοναυτική Εκστρατεία και το χρυσόμαλλο δέρας, που κατά την μυθολογία βρισκόταν στην Κολχίδα, ανατολικά της Τραπεζούντας. Εκεί οι μακρινοί πρόγονοί μας ρίζωσαν και έσπειραν καρπό. Εκεί οι αιώνες πέρασαν μα οι άνθρωποι εξακολουθούσαν να λένε τον ήλιο ήλιο, τη θάλασσα θάλασσα, και την αγάπη αγάπη. Και ο Άξενος Πόντος έγινε Εύξεινος. Και φιλοξένησε έμπορους, ναυτικούς, στρατιώτες και στρατηγούς απ' τη μητέρα πατρίδα. 


Στα 401 π.Χ. οι Μύριοι του Ξενοφώντα, ηττημένοι νικητές στη μάχη που έγινε στα Κούναξα της Βαβυλωνίας όπου πήγαν να υποστηρίξουν τον Κύρο το Νεώτερο ενάντια στον αδελφό του Αρταξέρξη, πήραν το δρόμο της επιστροφής ανάμεσα από αλλόφυλους και εχθρούς. Ύστερα από πολύμηνη και πολύπαθη πορεία έφτασαν στην ενδοχώρα του Πόντου και από την κορυφή του όρους Θήχης αναφώνησαν το ιστορικό «θάλαττα,θάλαττα». Στα χωριά της κοιλάδας του Πρύτανη ποταμού, τα χωριά της αλησμόνητης Ματσούκας όπου φυτρώνει η «αζαλέα η ποντική», οι Μύριοι έφαγαν και ήπιαν και έχασαν τα λογικά τους από το μεθυστικό μέλι, το «μαινόμενον» όπως έλεγε ο πόντιος ιστορικός της αρχαιότητας Στράβωνας, το «παλαλόν το μέλ» όπως έλεγαν οι γονείς μας. 
Στη στενή λωρίδα γης στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας οι πρόγονοί μας έζησαν ειρηνικά, χωρίς ποτέ να κάνουν ούτε έναν κατακτητικό πόλεμο, ώσπου η ιστορία έχασε τη ντροπή της. Και τότε μπήκαν στα καράβια σαν ανταλλάξιμη ύλη και πήραν το δρόμο της προσφυγιάς. Άφησαν το μυρωμένο σώμα του Πόντου στην αγκαλιά της Μαύρης Θάλασσας και πήραν μαζί τους το πνεύμα του, τον πολιτισμό του, την παράδοσή του. Και έφτασαν στην Μητέρα Πατρίδα. Φτωχοί τόσο που πιο πολύ δεν παίρνει. 
Κάθε Κυριακή, ξεχνώντας το μόχθο και τα δάκρυα της εβδομάδας, έβαζαν τις φορεσιές της Πατρίδας και πιάνονταν στο χορό. Η λύρα άναβε φωτιές και τα τραγούδια έδιναν και έπαιρναν. Τραγούδια για τον ξεριζωμό, για την αγάπη, το θάνατο, τη ζωή. Και χόρευαν ώσπου τα χνάρια τους γίνονταν αυλάκια βαθιά μέσα στη λάσπη. Πολλοί είπαν πως ήταν ένας τρόπος φυγής από την πραγματικότητα. Μα εκείνοι άνοιγαν αυλάκι βαθύ με το χορό τους για να ριζώσει, να ανθίσει και να καρπίσει το δένδρο της Ρωμανίας επαληθεύοντας την προγονική τους ρήση: « Η Ρωμανία κι αν πέρασεν ανθεί και φέρει κι άλλο ». Για μάς τους Πόντιους ο χορός δεν είναι μόνο τρόπος έκφρασης αλλά και τρόπος ζωής.Γι' αυτό δεν λείπει από καμία εκδήλωση της ζωής μας. 
Τα λόγια χωρίζουν, ο χορός ενώνει. Ενώνει τα χέρια, ενώνει τις ανάσες, ενώνει τους καημούς και τα όνειρα και εκφράζει την ενότητα και την υπεροχή της ομάδας,γι' αυτό αποκαλύπτει το μεγαλείο ή τις αδυναμίες ενός πολιτισμού. Στην Κίνα του6ου αιώνα, ο σοφός Κομφούκιος έλεγε: « Δείξτε μου πώς χορεύει ένας λαός και θα σας πω αν ο πολιτισμός του είναι άρρωστος ή υγιής » (Ροζέ Γκαρωντύ: Ο χορός στη ζωή. Αθήνα, Ηριδανός). 
Οι πρόγονοί μας δημιούργησαν κυκλικούς χορούς, ύψιστο δείγμα δημοκρατίας,δικαιοσύνης και ίσης συμμετοχής, αφού ο πρώτος χορεύει πιάνοντας τον τελευταίο,αφού ο κάθε χορευτής βλέπει όλους και τον βλέπουν όλοι. Τα όργανα στο κέντρο ισαπέχουν από όλους. Υπακούοντας στο γενικό ρυθμό, ο καθένας με τον τρόπο, με το ύφος και το συναίσθημα που τον κατέχει, διατηρεί την ατομικότητα, την ιδιαιτερότητά του. Χορεύουν μικροί και μεγάλοι, πεπειραμένοι και αρχάριοι, έτσι που ο χορός έχει την ποικιλία και τη δυναμική τού « γίγνεσθαι της ζωής ». 
Στις εποχές τις παλιές, όταν τα νιάτα ήταν αδύνατο να επικοινωνήσουν αλλιώς,στο χορό εύρισκαν την ευκαιρία να ανταλλάξουν με ματιές κρυφά μηνύματα αγάπης και τραγουδούσαν: Εντρέπουμε να λέω σε, κορτσόπον αγαπώ σε πασκίμ ντο κ' εγροικάσα το όντες πυκνοτερώ σε. Και ήταν ωραιότερος εκείνος ο χορός, όπου το ζευγάρι των νέων από σύμπτωση ή και σκόπιμα χόρευαν δίπλα-δίπλα σφίγγοντας τα χέρια. 
Ορισμένοι είπαν με πικρία πως από την λαϊκή μας παράδοση απόμειναν μόνον οι χοροί. Και λησμονούν πως ο χορός και το τραγούδι ήταν πάντα και θα μένουν οι κυριότερες συνιστώσες της λαϊκής παράδοσης. Γιατί " ο χορός άνθισε πριν ανθίσει ο άνθρωπος : στα έντομα, στα πουλιά,στα ζώα κάθε είδους " (Ροζέ Γκαρωντύ). Κι ακόμα γιατί ο χορός, όπως λέει ο Μωρίς Μπεζάρ, " είναι από τις σπάνιες δραστηριότητες όπου ο άνθρωπος δίνεται ολόκληρος: σώμα, καρδιά, πνεύμα ".Επί πλέον, στην εποχή μας όπου η ειδίκευση αγγίζει τα όρια του παραλογισμού,έχουμε εκχωρήσει την ατομική μας εμπειρία στους ειδικούς. Ειδικοί μιλούν για μας, χορεύουν για μας κι ακόμη διαλέγουν για μας πριν από μας τι θα δούμε και τι θα ακούσουμε" (Γιάννης Ταϊγανίδης). Σ΄αυτόν λοιπόν τον κόσμο της απόλυτης ετερονομίας απόμεινε τελευταίο δείγμα συμμετοχικής δημιουργικής διαδικασίας ο ομαδικός λαϊκός χορός. 
Ο χορός είναι τρόπος βίωσης της ιδεολογίας και παράδοσης ενός λαού.Ετσι και στον Πόντο, όλες οι συνήθειες, τα ήθη, τα έθιμα, όλοι οι τρόποι λατρείας και ιεροτελεστίας των μελών της ποντιακής κοινωνίας βιώνουν μέσα από τους χορούς.Μ' αυτόν τον τρόπο κρατούσαν την απόσταση από τον τούρκο δυνάστη - απόσταση κοινωνική και πολιτιστική. Ταυτόχρονα εξασφάλιζαν την κοινωνική επαφή μεταξύ τους,απαραίτητη για να συνεχιστεί η αλληλοεπίδραση και αλληλοπροσανατολισμός. 
Ένα δεύτερο στοιχείο είναι ότι ο χορός αποτελεί μια μορφή επικοινωνίας που διαφέρει από τις άλλες, γιατί το συναίσθημα, η δημιουργία κοινών τάσεων και η κοινωνική αλληλεγγύη μεταδίδονται με συμβολικές κινήσεις του κορμιού, των ποδιών, των χεριών, στοιχεία άγνωστα για τους αμύητους και για όσους δεν ανήκουν στην ίδια κοινωνική ομάδα. 
Αν παρατηρήσουμε τους ποντιακούς χορούς μπορούμε να δούμε να αποκρυσταλλώνεται η δομή της ποντιακής κοινωνίας από την άποψη της κατανομής των κοινωνικών ρόλων. Οι ρόλοι των ανδρών είναι κυρίαρχοι, σε σχέση με των γυναικών που είναι κυριαρχούμενοι. Ο σεβασμός των νέων προς τους μεγαλύτερους φαίνεται μέσα από τους κοδεσπενιακούς χορούς, Διπάτ, Τίκ, Αργό Ομάλ. Τους ονόμαζαν έτσι γιατί χορεύονταν ως επί το πλείστον από μεγάλους άνδρες και οικοδέσποινες. 
Η ποντιακή κοινωνία, κατά το μεγαλύτερο μέρος αγροτική, έδινε μέσα από τους χορούς τις εικόνες της αγροτικής ζωής. Η θεά της γονιμότητας, η γη που δίνει τους καρπούς της, δοξάζεται στους ειρηνικούς χορούς Τρυγόνα, Σαρίκουζ κλπ. Οι θρησκευτικοί τελετουργικοί χοροί φανερώνουν την πίστη των Ποντίων στο έθιμο και το σεβασμό στις αξίες εκείνες που αναπαρήγαγαν τους θεσμούς της δικής τους κοινωνίας, όπως το Θύμιγμαν, το Κοτσαγγέλ και όλοι οι χοροί του γάμου. 
Το ανεξάρτητο της σκέψης, το ελεύθερο της ψυχής τους λάμπει μέσα από το χορό Σέρρα. Οι χοροί αυτοί που η αρχή τους χάνεται μέσα στο θρύλο δέχτηκαν την επίδραση γειτονικών και γηγενών φυλών που ζούσαν στον Πόντο πριν από τον εποικισμό των Μηλισίων, όπως οι Χάλυβες, οι Δρίλλες, οι Σάννοι, οι Μόσχοι, οι Μάκρονες, οι Λαζοί. 
Θα ήθελα να σταθώ για λίγο στους Λαζούς, μια φυλή που ζούσε στη χώρα της Κολχίδας, ανατολικά της Τραπεζούντας και που δεν έχει σχέση με τους Έλληνες.Κατά τον Ηρόδοτο και τον Διόδωρο τον Σικελιώτη οι Λαζοί αποτελούσαν υπολείμματα της στρατιάς του αιγύπτιου βασιλιά Σέσωστρη που στα βάθη της ιστορίας προήλασε στον Πόντο. Πολλοί από αυτούς τους λαούς εξελληνίστηκαν ενώ άλλοι στην περίοδο της Ρωμαιοκρατίας και του Βυζαντίου πρώτα εκχριστιανίσθηκαν και κατόπιν εξελληνίστηκαν και αποτέλεσαν τον πληθυσμό του Πόντου.

Μετά την άλωση της Τραπεζούντας από τους Οθωμανούς Τούρκους το 1461 αρχίζει ο βίαιος εξισλαμισμός που είχε σαν αποτέλεσμα πολλές περιοχές να χάσουν το γλωσσικό τους ιδίωμα. Εκεί παρατηρείται και ένα από τα μοναδικά φαινόμενα στον κόσμο, των κρυπτοχριστιανών, οι οποίοι φανερά ήταν Μουσουλμάνοι και κρυφά Χριστιανοί. Στην περιοχή της Αργυρούπολης οι Σουλτάνοι είχαν δώσει ιδιαίτερα προνόμια γιατί εκεί ήταν καλοί τεχνίτες και μεταλλωρύχοι. 
Μετά το 1800 με την εξάντληση των μεταλλείων, έχουμε μια μετακίνηση πληθυσμού μεταλλωρύχων, από την Αργυρούπολη προς τον ΝΔ Πόντο, στα χωριά Κιουμούς -Ματέν και στο Ακ Νταγ Ματέν κοντά στην Άγκυρα, όπου υπήρχαν μεταλλεία. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να δημιουργηθούν καινούργιες παραλλαγές χορών και μουσικής . Το 1856με την πίεση των τότε μεγάλων δυνάμεων της εποχής, Ρωσία Αγγλία και Γαλλία,εκδίδεται το φιρμάνι του Σουλτάνου, που ήταν νόμος του κράτους, το επονομαζόμενο Χάτι Χουμαγιούν που έδινε στους Πόντιους συνταγματικές ελευθερίες. Το κακό όμως όπως θα δούμε παρακάτω είχε συντελεσθεί. 
Το 1922 στον Πόντο ζούσαν περίπου 7 0 0.000 χριστιανοί, 150.000κρυπτοχριστιανοί, Αρμένιοι, Κούρδοι, Λαζοί, Εβραίοι κλπ., σε ένα σύνολο2.000.000 περίπου κατοίκων. Βλέπουμε λοιπόν πως το ελληνικό στοιχείο υπερτερεί.Και ήρθε η μαύρη ώρα που οι Πόντιοι ξεριζώθηκαν από τις πατρογονικές τους εστίες. Σκόρπισαν σε χωριά και σε πόλεις της ελλαδικής γης, αποξενωμένοι,έχοντας να παλέψουν κάτω από σκληρές συνθήκες, έχοντας πιο πολύ από κάθε άλλη φορά την ανάγκη του συμπατριώτη τους. Δημιουργούν μια πλατειά ενοποιητική κίνηση. Αυτόματα λειτουργεί το φυλετικό ένστικτο και η μεγάλη συναισθηματική φόρτιση ξεσπάει και εκφράζεται μέσα από το πιο αυθόρμητο, το πιο δυνατό πολιτιστικό στοιχείο, το χορό. 
Η δύναμη της επιβίωσης και η συνέχιση και διατήρηση των εθίμων, αφού εξέλιπαν οι περιστάσεις που προκάλεσαν τη γέννηση τους και έδιναν σημασία στο περιεχόμενό τους, τους έστρεψαν στο χορό. Έτσι ο χορός έγινε μέσο επιβίωσης για τη συνέχιση και τη διατήρηση της ποντιακής ταυτότητας στην Ελλάδα. Ήταν το πρώτο και το δυνατότερο στοιχείο για την δύσκολη αρχή στο νέο περιβάλλον.Έπρεπε πρώτα να σταθούν στα πόδια τους και να ικανοποιήσουν τις οικονομικές τους ανάγκες, τις καθαρά βιοποριστικές. Όμως έπρεπε, αισθάνονταν την ανάγκη, να υπογραμμίσουν την πολιτιστική τους φυσιογνωμία, γιατί οι Έλληνες της Μαύρης Θάλασσας δεν ήταν μια άχρωμη, χωρίς παρελθόν κοινωνία. Ήταν ένας ζωντανός λαός με ιστορικό παρελθόν, με έντονη πολιτιστική δραστηριότητα, με ανεπτυγμένη την κοινωνική αλληλεγγύη. Μια κοινωνία δομημένη στέρεα πάνω σε κοινό σύστημα αξιών,δοκιμασμένο και αποτελεσματικό που λειτούργησε στη διατήρηση της πολιτιστικής και πολιτικής τους φυσιογνωμίας, ζώντας κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες διαβίωσης. Το μη ποντιακό περιβάλλον αμφισβητούσε τις πολιτιστικές τους αξίες.Ήταν οι πρόσφυγες, οι τουρκόσποροι, οι αούτηδες. Μια κοινωνική περιθωριοποίηση για τον περισσότερο ποντιακό πληθυσμό άρχισε να υποβόσκει και να απλώνεται.Έπρεπε να αντιδράσουν, να κάνουν αισθητή την παρουσία τους , να διατηρήσουν την ταυτότητά τους, να επιβιώσουν. Όλα αυτά βρήκαν διέξοδο στα αστικά κέντρα, όπου οι Πόντιοι αντιπροσώπευαν μειοψηφία, στην δημιουργία ποντιακών συλλόγων όπου κυρίαρχο ρόλο έπαιξε ο χορός

Λίστα ποντιακών χορών

ΑνεφορίτσαEίναι το όνομα ποντιακού χορού που χορευόταν στη Γαλίαινατης Τραπεζούντας.Είναι μια μορφή σερανίτσας με μονό τικμε πιάσιμο από τις παλάμες και λυγισμένους τους αγκώνες, με 4 βήματα προς τα δεξιά και 4 προς τα αριστερά. Ο χορός είναι μικτός κλειστός κύκλος. Ο ρυθμός είναι πεντάσημος (5/8).Συνοδεύεται από τον εξής ποντιακόστίχο: «Κόρη κατήβα σο μαντρίν ελίεν η κιζέλα εφώταξεν ο πρόσωπος άμμον ντο εν ημέρα.»

Από παν και καEίναι ποντιακός χορός της περιοχής Ματσούκας (Τραπεζούντα).Σαν βάση έχει το Τικ, εξ ου και η άλλη ονομασία του, Τικ Ακ Νταγ Ματέν.Χορεύεται με μικρά επιτόπια πηδηχτά βήματα εναλλάξ. Οι χορευτές αγκαλιάζονται από τη μέση, κοντά ο ένας στον άλλο. Τον ίδιο χορό συναντάμε και με άλλες ονομασίες στην περιοχή της Ματσούκας. Τα όργανα που συνόδευαν το χορό ήταν συνήθως λύρα ή γκάιντα ή ζουρνάςμε όργανο συνοδείας το νταούλι. Ο χορός είναι μικτός, κλειστός κύκλος. Ο ρυθμός είναι πεντάσημος5/8. Παραλλαγές του είναι το Αγκαλιαστόν και Καπικεάτκον

Αρματσούκ ή Ελματσούκ: Ονομάζεται ο Ποντιακός χορός που χορεύτηκε από Πόντιους των περιοχών Καυκάσου και Σεβαστείας και συγκεκριμένα στο Καρς. Κύριο συνοδευτικό όργανοείναι η λύρα και λιγότερο τα υπόλοιπα. Ο ρυθμός είναι δίσημος2/4 ή 4/8.

Αρχουλαμάς: Είναι ποντιακός χορός από την περιοχή της Μπάφρας.Τα όργαναπου χρησιμοποιούνται ο ζουρνάςκαι το νταούλι ή λύρα και κεμανές.Χορεύεται σε κλειστό κύκλο από άντρες και γυναίκες. Ο ρυθμός είναι 9/8.

Ατσαπάτ«Ατσαπάτ» είναι η ποντιακήπροφορά της τουρκικής ονομασίας των Πλατάνων, (Ακτσαμπάττουρκ.Akçaabat).Τα Πλάτανα είναι μια πόλη στα δυτικά της Τραπεζούντας.Η περιοχή φημίζεται ότι έβγαζε τους καλύτερους πυρριχιστές χορευτές. Πρόκειται για μία μορφή αργής σέρρας (πυρρίχιος χορός) που συνοδεύεται από τραγούδι.Παραδοσιακά χορευόταν μόνο από άντρες. Ο χορός έχει βάση το τικδιπλό με διάφορες φιγούρες (με έντονο τρέμουλο) κατά την διάρκειά του. Παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα. Σήμερα ο χορός χορεύεται σε ενότητα, με πρώτο το αργό κομμάτι ατσαπάτ και μετά την γρήγορη συνέχεια με την σέρρα. Ο ρυθμός είναι επτάσημος 7/8.

ΓετίερεΕίναι Ποντιακός χορός της περιοχής Αργυρούπολης(Κιουμούς χανέ) που αλλιώς λέγεται Γεντί Αρά που σημαίνει εφτά μικρά δρομάκια(γεντί = εφτά και αρά =δρόμος) ή Γεντί Αράτς που σημαίνει ο χορός των εφτά διαγωνιζόμενων (γεντί =εφτά και αράτς = διαγωνισμός). Ως βάση έχει το Διπάτ.Συνήθως παίζεται με λύρα χωρίς τραγούδι. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο. Ο ρυθμός είναι εννεάσημος9/8, ενώ ο χορός έχει 12 βήματα.

Γιουβαρλαντούμ, από την περιοχή Ακ Νταγ Ματέν: Στα Τουρκικάη λέξη σημαίνει σημαίνει "κατρακύλισα". Πρόκειται για ομαδικό τελετουργικό χορό σε ημικυκλικό σχηματισμό του οποίου η φόρμα είναι ενδιάμεση μεταξύ του ποντιακούχορού κοτσαγγέλκαι του χορού των γερόντων της Καππαδοκίας. Στο γιουβαρλαντούμ οι χορευτές βρίσκονται πολύ κοντά ο ένας στον άλλο και πιάνονται από τις παλάμες,λίγο πιο κάτω από το ύψος των ώμων. Το μέτωπο του χορού είναι στραμμένο κατά το ήμισυ προς τα δεξιά. Τα βήματά του είναι δύο απλές τριάδες,ανάλογες με αυτές των ποντιακών χορών κοτσαγγέλκαι τικ.

Εταιρέ: Το εταιρέή έταιρεείναι ένας παραδοσιακός ποντιακός χορός από την περιοχή της Τραπεζούντας.Χορεύεται σε ρυθμό 5/8.

Θύμιγμα: Τελετουργικός χορός του γάμου. Χορεύεται από εφτά ζευγάρια με πρώτο το ζευγάρι των νεόνυμφων,και ένα μόνο (τέκ), κρατώντας λαμπάδες.

Καλόν κορίτς: προέρχεται από την περιοχή της Ματσούκας, κοντά στην Τραπεζούντα.Πήρε την ονομασία του από το στίχο του τραγουδιού: Καλόν κορίτς, καλόν κορίτς καλόν κ ευλογημένον σην χόραν φαίνεται άχκεμον, σε μέν εν φωταγμένον(Καλό κορίτσι κι ευλογημένο, στους ξένους φαίνεται άσχημη, σε μένα πανέμορφη).Είναι μια μορφή διπλού τικ.

Καρά πουνάρ(Μαύρη Βρύση), περιοχής Πάφρας:Είναι ένα χωριό της Πάφρας με τρεις συνοικισμούς. Τούρκοι το έκαψαν πολλές φορές. Στην τελευταία πυρπόληση, το 1921, ήταν εκεί συγκεντρωμένα εκατοντάδες γυναικόπαιδα,οι άντρες ήταν όλοι στο βουνό. Οι Τούρκοι αφού περικύκλωσαν το χωριό συνέλαβαν όσες γυναίκες και κοπέλες δεν πρόλαβαν να φύγουν και αφού τις κακοποίησαν τις έκλεισαν μέσα στην εκκλησία, 62 τον αριθμό, και τις έκαψαν. Από τους 650κατοίκους σώθηκαν μόνο 120. Όσες γλύτωσαν κρύφτηκαν στον κάμπο μέσα στα σπαρτά και όταν έβλεπαν κάποιον γνωστό κουνούσαν μαντίλια για να μην φωνάξουν και εντοπιστούν από τους Τούρκους. Σε ανάμνηση των γυναικών αυτών χορεύτηκε ο χορός. 
Μοιάζει κάπως με το Κοτς, μόνο που έχει διπλή εναλλαγή ποδιών με διπλά χτυπήματα. Κινείται προς τα δεξιά με το δεξί πόδι μπροστά και έντονη κάμψη του σώματος προς τα εμπρός. Τα χέρια κρατιούνται από τις παλάμες με λυγισμένους τους αγκώνες και κρατώντας μαντίλι κινούνται προς τα κάτω και επανέρχονται στην αρχική τους θέση στα πρώτα τρία βήματα που ο χορός κινείται προς τα δεξιά. Σαν όργανο χρησιμοποιείται συνήθως ο ζουρνάς και το νταούλι. Ο ρυθμός είναι ενεάσημος 9/8.

Κελ κίτ: Σημαίνει"έλα και φύγε"Κωμόπολη στα όρια Σεβάστειας-Κολωνίας (Νικόπολις). Ο χορός πάει στα αριστερά

Κιζέλα: Είναι ο ίδιος χορός με την Ανεφορίτσα μόνο που τον συναντάμε και με τα 4 τριαράκια του Τικ' διπλόν. Και οι δύο έχουνε την ίδιαμουσική και συνοδεύονται από το ίδιο τραγούδι. Πήρε την ονομασία από τον στίχο του τραγουδιού.

Κότσαρι: Το κότσαρι είναι ένας από τους γνωστότερους ποντιακούς χορούς και ίσως ο περισσότερο φημισμένος ποντιακός χορός μετά τον χορό σέρρα. Οι χορευτές πιάνονται από τους ώμους σε κύκλο ή ημικύκλιο. Τα βήματα-μέτρα του χορού είναι οκτώ και χωρίζονται σε δύο χορευτικές εικόνες. Ο χορός κότσαρι παραδοσιακά ήταν αντρικός χορός.Σήμερα συμμετέχουν σε αυτόν και γυναίκες.Το όνομα του χορού προέρχεται από τον τρόπο που χορεύεται. Συγκεκριμένα, τα δύο κουτσά βήματα (κοτσά)εκτελούνται στα πρώτα τέσσερα μέτρα του χορού με χτύπημα της φτέρνας (ποντιακά κότσ'στο έδαφος.Το κότσαρι είναι χορός του ανατολικού Πόντουαπό το Καρς όπως των περιοχών της Αργυρούποληςκαι του Παϊπούρτ, αλλά κυρίως χορευόταν από τους Έλληνες του Καυκάσου.

 

Κούσερα: Χωριό κοντά στη Μονή Ιωάννη του Βαζελώνα. Μία μορφή τικ σε γρήγορο ρυθμό με τα χέρια κάτω.
ή Μοσκώφ: Η ονομασία του χορού στην Ελλάδα, χορευότανε από κάποιον ονόματι Μοσκοφίδη στην Θεσσαλονίκη, ο οποίος πρόσθεσε κάποιους αυτοσχεδιασμούς στο χορό. Από αυτόν πήρε και το όνομα.

 

Λαφρίγκον ή Λαφράγκα: Είναι μια μορφή μονού Κότσαρι που το συναντάμε να το χορεύουν στην Αλματά του Καζακστάν πόντιοι με καταγωγή από την Σαμψούντα. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα.

 

Λέλιμ’γιάρ: Χορός της περιοχής του Ακ Νταγ Ματέν. Η ονομασία του χορού είναι από το ρεφρέν που συνοδεύει τα δίστιχα που τραγουδιούνται. Τα βήματα του χορού και το πιάσιμο των λυγισμένων από τους αγκώνες χεριών είναι παρόμοια με αυτά του χορού Ομάλ.

 

Λέτσι: Χορός της περιοχής Κάρς. Παραλλαγή της λετσίνας σε αργό ρυθμό.

Λετσίνα: Λετσίνα σημαίνει Γερακίνα (lecin στα τουρκικά είναι το γεράκι). 
Είναι χορός του Καρς σε πολύ γρήγορο ρυθμό, με έντονες κινήσεις και σήκωμα των πελμάτων ψηλά από το έδαφος. Δεν συνοδεύεται από τραγούδι και παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα (και από κλαρίνο). Ο ρυθμός είναι επτάσημος 7/8. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο.

Μαντήλια: Τα μαντήλια είναι ποντιακός ελεύθερος,ζευγαρωτός χορόςτης περιοχής Κιουμούς Ματέν.Οι χορευτές κρατούσαν με τα δύο χέρια ένα μαντήλι το οποίο κατά διαστήματα διασταύρωναν ή περνούσαν το ένα μέσα από το άλλο φροντίζοντας να σχηματίζουν σταυρό. Χορευόταν ως επί το πλείστον στις γαμήλιες πομπές. Τα συνηθισμένα όργανα ήταν το βιολί και το ούτι. Ο ρυθμός είναι πεντάσημος5/8.

Μαιμούνα: Είναι δρώμενα του δωδεκαημέρου από την περιοχή του Κάρς και της Κερασούντας.

Μαχμόρ: Χορός της Νικόπολης για τον οποίο δυστυχώς δεν έχουμε στοιχεία.

Μηλίτσα: Σημαίνει μικρή μηλιά,Χορεύεται κυρίως στην περιοχή της Σάντας. Παίζεται σε μουσική παραλλαγή του κοκκινόγλη. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός.

Μητερίτσα: Χορός των παραλίων και των σαλονιών της Τραπεζούντας φερμένος από την Ευρώπη με τραγούδι στην Νεοελληνική γλώσσα(Καντρίλιες). Πήρε την ονομασία του από τον στοίχο "Μητερίτσα μου γλυκιά έχω μια αγαπητικιά"

Μουζενίτκον ή Κιμισχαναλίδικον: Η Μούζενα είναι χωριό της Αργυρούπολης. Κιουμουσχανέ είναι η Τούρκικη ονομασία της Αργυρούπολης

Μωμογέρια: Υπάρχουν σε διάφορες παραλλαγές ακόμη και σαν θεατρικές παραστάσεις με Αριστοφανικό διάλογο (λαϊκά δρώμενα). Μωμόγερος: Σύνθετη λέξη από το Μώμος και γέρος. Ο Μώμος ήταν αρχαίος Θεός, γιος του ύπνου και της νύχτας, προσωποποίηση της κοροϊδίας και της αποδοκιμασίας. Ουσιαστικά πρόκειται για θεατρική παράσταση (λαϊκό δρώμενο) που γινόταν κατά την διάρκεια του Δωδεκαημέρου παραμονή Χριστουγέννων έως τα Φώτα.Στο έθιμο των Μωμόγερων οι Έλληνες του Πόντου διατήρησαν τον πυρήνα και τον εορταστικό τρόπο των λαϊκών αυτοσχεδιαστικών σατυρικών δραμάτων των προχριστιανικών χρόνων και ταυτόχρονα διαφύλαξαν την παραδοσιακή μορφή των δραμάτων αυτών, στο περιεχόμενο των οποίων έδωσαν χριστιανικό χαρακτήρα. Το έθιμο αυτό είναι από τα αρχαιότερα και γνησιότερα έθιμα που διατήρησαν οι Πόντιοι.

Ντολμέ ή Τσολμέ: Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Η μελωδία και η χορογραφία του χορού είναι μοναδική σε ολόκληρο τον Πόντο. Προέλευση του χορού είναι από την περιοχή Όφη που βρίσκεται ανατολικά της Τραπεζούντας.

ΟμάλΟ Ομάλ είναι ένας ποντιακός χορός που χορεύεται σε ρυθμό 4/8 (τέσσερα όγδοα) , ο χορός είναι ο πιο απλός ποντιακός χορος και έχει 6 βήματα..Παραλλαγές του είναι:

  • Μονόν, από την περιοχή της Τζιμμεριας

o από την περιοχή του Κάρς

o Κουνιχτόν ή Γαράσαρης

o από την περιοχή της Τραπεζούντας(Τραπεζουντας

o Κερασούντας

o Αργυρούπολης

Ομάλι: Χορεύεται στην περιοχή της Νικόπολης. Υπάρχει πολύ μεγάλη ποικιλία στον τρόπο εκτέλεσης των βημάτων, με το σώμα να συμμετέχει ενεργά στην κίνηση. Πολλές φορές δεν γίνονται καθόλου ή ελάχιστα βήματα, παρά μόνο κινήσεις ρυθμικές από όλο το σώμα, που κινείται μπροστά και πίσω. Ο χορός είναι τόσο διαδεδομένος στα χωριά της Νικόπολης, ώστε είναι ένας από τους δύο ( ο άλλος είναι ο Καρσιλαμάς ) βασικός στο έθιμο του γλεντιού στον γάμο.

Οσμάλ Αγά: Χορός από την περιοχή της Πάφρας. Το όνομα του χορού είναι από το ομώνυμο τραγούδι. Ανήκει σε μεγάλη κατηγορία χορών που συναντάμε σε ολόκληρο τον Πόντο (Γιουβαρλάντουμ).

Ούτσαϊ: Χορεύεται σε δέκα βήματα και τον χαρακτηρίζει το έντονο τρέμουλο. Προέρχεται από την περιοχή της Νικόπολης.Είναι γνωστός επίσης και σαν Ούτσαλτι (3-6στα Τούρκικα), ή ΟυτσαγιαχΚουνιχτόν (Αξίκιοι) ή και Ομάλ Γαρασάρης,ονομασια του χορου που δωθηκε στην Ελλάδα.

Παιπούρτ: Χορεύεται στην περιοχή του Κάρς. Είναι ζωηρός χορός με χαρακτηριστική λαβή των χεριών από τους ώμους. Τα βήματα είναι ίδια με αυτά ενός άλλου ιδιαίτερα διαδεδομένου χορού του Κάρς (Ομάλ).

Πατούλα, περιοχής Πάφρας: Είναι από τους πλέον διαδεδομένους χορούς του Πόντου. Πατούλα ονόμαζαν την παχουλή και αφράτη γυναίκα. Είναι εύθυμος χορός παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα. Προέλευση του χορού είναι ο Δυτικός Πόντος. χορευόταν σε όλο τον Πόντο.

Πιτσάκ ή Χορός των μαχαιριών: Δεν υπάρχουν πολλές αναφορές για τον συγκεκριμένο χορό όπως στην περίπτωση του χορού Σέρρα. Χορός με ιστορία, που χάνεται στα βάθη των αιώνων. Το 400 π.χ. ο Ξενοφώντας έβαλε τους στρατιώτες του να χορέψουν τον χορό, όταν έφτασε στα Κοτύωρα (Ορντού). οι χορευτές ( πυρριχιστές ) χόρευαν δύο από αυτούς ξέφευγαν από τον κύκλο και συνέχιζαν με έναν χορό στον οποίο έκαναν θεαματικές κινήσεις με τα ξίφη τους.Το τέλος του χορού με σπαθιά μας δίνει ζωντανή την εικόνα της μάχης.

Σαμήλα: Γαμήλιος χορός με μαντήλια και χορεύεται στην περιοχή του Κάρς.

Σαμψόν: Ο χορός αυτός χορευόταν από Ποντίους της περιοχής του Όφη.Την ονομασία την πήρε προφανώς από την περιοχή της Σαμψούντας. Η μελωδία και τα βήματα του χορού είναι μοναδικά και διαφέρουν από άλλες περιοχές του Πόντου.Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα χωρίς τραγούδι.

Σαρί Κουζ’: Στα τουρκικά σημαίνει ξανθό κορίτσι, λέγεται ότι το ξανθό κορίτσι είναι το ώριμο στάχυ και ότι ο χορός συμβολίζει το θερισμό. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Τον συναντάμε σε χορευτικές παραλλαγές και με διαφορετική μουσική προέλευση Καρς,Τραπεζούντα,Αργυρούπολη, Χειρίαινα, Μπάφρα κτλ.

Σαρίγουζ’ Πάφρας: Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Στην Μπάφρα τον συναντάμε με τελείως διαφορετική μουσική και βήμα, παίζεται με ζουρνά,νταούλι ή λύρα και τραγούδι στα τουρκικά.

Σέρα: Σπουδαιότερος από του χορούς του Πόντου είναι ο Πυρρίχιος (χορός της φωτιάς) που αποτελεί αρχαιοελληνική πολιτισμική κληρονομιά. Τον χόρεψαν οι Κουρήτες, οι Αθηναίοι στα Παναθήναια και οι Λάκωνες στα Διοσκούρεια.Οι Έλληνες του Πόντου τον διατήρησαν ζωντανό έως τις μέρες μας.Ο Πυρρίχειος είναι οπωσδήποτε πολεμικός χορόςκαι χορεύεται με όπλα. Ο Αριστοφάνης(450-388 π.Χ) αναφέρει ότι αυτός ο χορός ήταν στρατιωτικός και ένοπλος, ο δε Πλάτων (427-347π.Χ.) περιγράφει τον Πυρρίχειο ως πολεμικό χορό με φάσεις άμυνας και επίθεσης και με τους χορευτές παρατεταγμένους με τα όπλα τους σε στρατιωτική διάταξη. Ο Όμηρος τον θεωρούσε ως ένα από τους σπουδαιότερους χορούς. Ο Πυρρίχειος χορός λέγεται και Σέρρα,επειδή χορευόταν κυρίως κοντά στον ποταμό Σέρρατης Τραπεζούντας.Οι γρήγορες κινήσεις του σώματος, η σύσφιξη των χορευτών μεταξύ τους, η βίαια στροφή των ποδιών στο δάπεδο, οι συσπάσεις των μυών του σώματος, ο ενθουσιασμός που καταλαμβάνει τους θεατές όταν βλέπουν τους χορευτές, όλα αυτά προσδίδουν αίγλη και πρωτοτυπία στο χορευτικό αυτό σύμπλεγμα. Μπορεί κάποιος να κατατάξει τον Πυρρίχειο μεταξύ των διασημοτέρων χορών.

Σερανίτσα ή Ψευτοσέρα ή Χαιρεανίτσα ή Εικοσιένα ή Αρμενίτσα: Χορός του Νοτιοανατολικού Πόντου. Πήρε το όνομά του από την περιοχή Χεροίανα όπου χορευόταν. Στην περιοχή της Αργυρούπολης.

Σιτόν: Μία μορφή ανάποδου μονού τικ.Χορευόταν στην Ιμέρα. Ο χορός πάει προς τα αριστερά.

Σίγκ-Σίγκ: Εντυπωσιακός ανδρικός χορός από την περιοχή του Τσορούμ.Ο χορός είναι μία παραλλαγή της Σέρρας.

Στενά Δρόμα (Ταρατσού Σοκακλάρ): Χορός της περιοχής Πάφρας

Τάμσαρα: Χορός της Νικόπολις. Η μουσική είναι παραλλαγή της "πιπιλομάτενας". Χορευόταν στην Παλτσάνα-Νικόπολις

Τάς: Χορός από τους πλέον χαρακτηριστικούς της περιοχής του Κάρς. Άλλες γνωστές ονομασίες του χορού είναι οι Τάγαίτα ,Τάμαχα τη Κιουρτσίας. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες ελεύθερα ή αντικριστά. Μπορεί να είναι επίσης δρομικός χορός, στους γάμους, πηγαίνοντας να πάρουν την νύφη για την εκκλησία.

Τέκ Καιτέ: Χορός από την περιοχή της Πάφρας. Τέκ σημαίνει μονός και ο χορός λέγεται και μονός χορός.Είναι ζωηρός πηδηχτός χορός με χαρακτηριστική συνεχόμενη κίνηση των χεριών.

Τ’έμπρ’και τ’ οπίς: Χορός από την περιοχή της Νικόπολης.Χορεύεται μόνο από άνδρες σε ανοιχτό κύκλο. Παίρνει την ονομασία του από τα χαρακτηριστικά εναλλάξ βήματα των χορευτών προς τα κέντρο του χορευτικού κύκλου και προς την περιφέρειά του. Ο χορός ήταν γνωστός σε λίγα χωριά της Νικόπολης.Σήμερα είναι ελάχιστοι αυτοί που τον θυμούνται και τον χορεύουν.

Τεμ Τεμιράτα: Χορός της περιοχής Όφεως. Περισσότερα στοιχεία δυστυχώς δεν έχουμε.

Τερς: Χορός από το Κιουμούς Ματέν. Στα ποντιακά σημαίνει ανάποδα. Τα βασικά όργανα είναι το βιολί και το ούτι ή η λύρα.

Τέρς΄(Ακ Νταγ Ματέν): Η Ονομασία του χορού είναι από το Ακ Ντάγ Ματέν. Έχει τα ίδια βήματα με την τρυγόνα αλλά με διαφορετική μουσική.Συνοδεύεται από βιολί ή ούτι, καμιά φορά και ντέφι, ή από ζουρνά και νταούλι.

Τετέαγατς: Ο χορός είναι από την περιοχή της Αργυρούπολης. Τα βήματα του χορού είναι παρόμοια με έναν άλλο χορό (Τίταρα).

Τίβ- Τίβ- Τίβ –Τάνα: Ο χορός και το τραγούδι που συνοδεύει τον χορό είναι από την περιοχή της Τραπεζούντας. Τόσο ο ρυθμός όσο η χορογραφία του και τα γενικά του χαρακτηριστικά είναι ίδια με αυτά του Παμποντιακού χορού«Πατούλα».

Τικ μονό: ο Τικ Μονό είναι ποντιακός χορός από την περιοχή Ματσούκας(Τραπεζούντα).Είναι πλούσιος σε μουσικές παραλλαγές και τραγούδια. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα του Ανατολικού Πόντου. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο. Ο ρυθμός είναι πεντάσημος 5/8. Το πιάσιμο είναι από τις παλάμες με τα χέρια λυγισμένα στους αγκώνες.

Τικ (Διπλόν) ήΤικ Σο Γόνατον: Χορός που χορευόταν σε όλο σχεδόν τον Πόντο με δέκα (10)βήματα.

Τίταρα Αργυρούπολης: Τα Τίταραείναι ποντιακός χορός από την Αργυρούπολη του Πόντου (Κιουμούς Χανέ). Η μουσική του παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα. Ο ρυθμόςείναι εννέασημος 9/8. Τα βήματά του είναι σχεδόν όμοια με τον χορό Διπάτ.Ο χορός συνοδεύεται κύρίως από βιολι και λύρα

Τιτιρεμέ: Ζωηρός ανδρικός χορός με εντυπωσιακές φιγούρες από την περιοχή της Νικόπολης, ανάλογος του χορού Σέρρα. Οι βασικές του κινήσεις είναι αυτές του γρήγορου τρομαχτού Τίκ. Τιτιρεμέ σημαίνει τρομαχτό.

Τοπαλαμάν: Χορός από την περιοχή της Πάφρας. Ανήκει σε γενικότερη κατηγορία χορών με κοινά βήματα και χορογραφία (με διαφορετική μελωδία) που τους συναντάμε σε ολόκληρο τον Πόντο (Γιουβαρλάντουμ).

Τούρι: Χορός από την περιοχή Καρς. Το Τούρι χορεύεται από άνδρες και γυναίκες με τα χέρια πιασμένα από τους ώμους. Η μουσική παίζεται και με κλαρίνο.

Τουρνάλα: Χορός από την περιοχή του Κάρς. Έχει δική του μελωδία τα βήματα όμως είναι ίδια με αυτά του χορού (Τούρι).

Τριπάτ: Είναι χορός της Άνω Ματσούκας (Τραπεζούντα), ο οποίος χορεύεται σε ρυθμό αργού Τίκ Μονό και παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα του Ανατολικού Πόντου.

Τρυγώα: Σημαίνει η αγαπημένη μου, χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός, είναι ο μοναδικός Παμποντιακός χορός που ο κύκλος του χορού πηγαίνει αριστερά. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα.Αναφέρεται στον ανεπρόκοπο άνδρα που στέλνει την γυναίκα του να κουβαλήσει ξύλα από το βουνό. Είναι ένας χορός που μας οδηγεί στις Διονυσιακές γιορτές τις αρχαιότητας σχετικά με την συγκομιδή και τον τρύγο. Άλλοι λένε ότι συμβολίζει το μάζεμα των ξύλων ή των χόρτων από γυναίκες. Η προέλευση του χορού είναι από την Τραπεζούντα και το Κάρς αλλά χορεύεται σε όλο σχεδόν τον Πόντο.

Τρύφων ή Τυρφών, περιοχής Πάφρας:Ο Τρύφωνας ήταν υπαρκτό πρόσωπο(αρσούης) ο οποίος χόρευε πάντα ανάποδα.

Τσανικίας: Χορεύεται στην περιοχή του Κάρς. Είναι η άλλη ονομασία του Παμποντιακού χορού (Έμπροπης).

Τσαντζάρα: Χορεύεται στην περιοχή του Κάρς. Είναι μιμητικός χορός. Τσαντζάρα είναι η αράχνη και οι κινήσεις του χορού μιμούνται αυτές της αράχνης, στην ύφανση του ιστού της.Συνηθιζόταν να χορεύεται από παιδιά σε ανοικτό κύκλο και με μετακίνηση του χορού προς τα δεξιά.

Τσαραχότ: Είναι χορός από την περιοχή Ακ Νταγ Ματέν. Τα βήματα του χορού είναι ίδια με τον Παμποντιακό χορό (Έμπροπης).

Τσουρτούγουζους: Ποντιακός χορός που στα τούρκικα σημαίνει πλάτη κοπέλας (τσούρτ =πλάτη, κούζ = κόρη). Είναι από το Κιουμούς Ματέν.Ξεκινάει πολύ αργά και χορεύεται σαν διπλό τικ με τα χέρια σε διαρκή κίνηση. Στην πορεία ο ρυθμός αυξάνεται μέχρι να γίνει πολύ γρήγορος. Παίζεται με βιολίούτι και κεμανέ,σπανιότερα με ζουρνά.Υπάρχει μόνο ένας σκοπός του χορού χωρίς τραγούδι. Ο ρυθμός είναι δίσημος2/4.

Τσοπανλάρ: Από το ομώνυμο χωριό ανατολικά της Σινώπης

Φόνα: Χορός της Αργυρούπολης. Παραλλαγή του Γιουβαρλαντούμ.
ή Αρμενίτσας Ο ίδιος χορός όπως ονομαζόταν στη Γαλίαινα

Χάλα χάλα: Είναι χορός της περιφέρειας Κακάτσης (Αργυρούπολης,σημ. Gümüşhane). Παιζόταν συνήθως με λύρα(κεμεντζέ) και συνοδευόταν από τραγούδι. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο. Ο ρυθμός είναι εννεάσημος 9/8.

Χαλάι:Χορός από την περιοχή Ακ Νταγ Ματένοπού ο πρώτος κρατάει μαντήλι.

 

ΧΟΡΟΙ ΠΟΥ ΧΟΡΕΥΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΠΟΝΤΙΟΥΣ ΤΗΣ ΠΡΩΗΝ ΕΣΣΔ

Αρμέγκον: Χορός που χορεύθηκε από Πόντιους του Κάρς

Γαϊτάν: Χορός από το Σουράμ Καυκάσου ονομάζεται και Ανάποδο επειδή ο χορός πηγαίνει προς τα αριστερά

Γιαματάν: Χορός από την Γεωργία

Μοντζόνος: Χορός από την πρώην ΕΣΣΔ που πέρασε στον Πόντο μέσω Κάρς.

Τάς ή Τάμασια: Παραλλαγή της Ρώσικης"Καζάτσκας". Τον έφεραν οι Πόντιοι που ήρθαν από την πρώην ΕΣΣΔ.

Τη Γιαγματάς: Χορός από την πρώην ΕΣΣΔ που πέρασε στον Πόντο μέσω Κάρς.

Τίταρα (Καρς): Χορός που χορευτικέ από πόντιους που ήρθαν από την πρώην Ε.Σ.Σ.Δ. Φημολογείται ότι έχει την προέλευση του από την Αρμενία. Παίζεται περισσότερο με λύρα χωρίς τραγούδι.

Τουρνάλα: Χορός της πρώην ΕΣΣΔ που χορεύθηκε από Ποντίους του Κάρς

Τσαντζάρα ή Τσανεζάρα: Χορός που χορεύθηκε από Ποντίους από την πρώην ΕΣΣΔ.

Πηγές: www.sera.comwww.dreampontos.com, thalassa-karadeniz.mylivepage.com, www.lesxi-pontion.gr, Wikipedia.com

Last modified on Τετάρτη, 18 Μάιος 2016 23:07
Rate this item
(0 votes)
pol

Login to post comments
back to top